rietEnkelrieten

 Hoewel er veel gemopperd wordt over de prijs en de kwaliteit van rieten levert een riet toch een uitermate knappe prestatie. Het riet zet de uitgeblazen lucht van een rietblazer om in een trilling, een toon. Als er een 'a' geblazen wordt, beweegt een riet in 1 seconde 440 keer op en neer. De helft van de tijd sluit een riet het mondstuk helemaal af, een kwart van de tijd staat het mondstuk helemaal open en de resterende tijd trekt het riet sprintjes tussen open en dicht. Bij een lage a zijn de sprints langer dan bij een hoge a: bij een bariton dus langere sprints dan bij een sopraansax. Daarbij moet het riet zich snel aanpassen aan elke nieuwe toon (lage bes, flageolet), stoppen, starten, crescendo, piano en dan moet het nog mooi klinken ook. Uren achtereen, elke dag en het liefst wekenlang.
bamboeveld
bamboeveld
drogingsproces
drogingsproces

Rieten worden gesneden uit de stengels van subtropische grassen die speciaal daarvoor gekweekt worden in de Zuid-Franse Var: Arundo Donax, maar ook wel in Spanje, Noord-Afrika, Zuid-Amerika en Australië. De planten worden geoogst als ze twee tot drie jaar oud zijn en een meter of acht hoog en worden dan een jaar gedroogd. Het materiaal lijkt op bamboe, maar is minder hard.

het snijden van rieten
het snijden van rieten

Een goed riet is vlak, het moet van dik naar dun verlopen in een symmetrische V, een 'scheef' riet piept en blaast niet lekker. De kleur moet goudgeel tot goudbruin zijn, een groengelig riet is te jong. De nerven moeten evenwijdig aan elkaar in de lengterichting lopen. Er moeten geen spikkels of knoesten op het afgeslepen gedeelte zitten. De beste rieten zijn de rieten die in het begin net iets te zwaar lijken, ze gaan pas na een tijdje spelen echt goed klinken, je moet ze inspelen.

Een riet bestaat uit kleine holle pijpjes met daartussen een lijmachtige stof. Laat het flink wat vocht opzuigen en je krijgt een mooi soepel en toch sterk riet dat uitstekend kan trillen. Speeksel tast echter de structuur van een riet aan. Gevolg: een slap riet zonder fut, dat snel inscheurt.

Enige trucs:

Je kunt de bovenkant van een riet polijsten. Zo voorkom je dat speeksel te snel binnendringt en het riet aantast. Leg het riet op een plat vlak en wrijf, bijvoorbeeld met de achterkant van een lepeltje, het aangesneden gedeelte van het riet dicht. Naar de tip toe! Net zolang tot de bovenkant hard en glad is.

Het is dus beter een riet vochtig te maken door het een paar minuten in een kopje water te zetten in plaats van erop te sabbelen. Een droog riet trilt niet lekker.

Haal het riet na het spelen ALTIJD van het mondstuk, dit om hygiënische redenen en omdat het de levensduur van het riet zeer ten goede komt. Pak het riet nooit aan de tip vast, maar altijd aan de bast/voet (het boterzuur van je vingerafdruk is een regelrechte aanslag op de fijne poriën van het riet).

Het riet afspoelen met schoon water en goed afdrogen. Droog het rietje af met een katoenen doek of haal het tussen duim en wijsvinger door, altijd richting tip. Je kunt het riet na het spelen ook even schoon schrapen, maar wees hiermee voorzichtig. Nog beter is het als je een riet een nacht in een oplossing van 3% waterstofperoxide of alcohol zet. Daarna natuurlijk nog even afspoelen met water.

Houd het bovenste deel van het riet schoon door het af en toe met een zachte tandenborstel te borstelen.

Rieten willen in het begin of na het spelen nog wel eens krom trekken. Niets aan de hand, het betekent alleen maar dat het opgenomen vocht niet goed verdeeld is. Maar dat trekt wel weer bij. Je kunt de rieten die je gebruikt het beste bewaren in een rietenhouder. Hierin zit het riet klem op een plat vlak van plastic of glas.

Toch zal een riet, hoe goed je er ook op past, uiteindelijk slap en futloos worden. Het enige dat je dan nog kunt doen is knippen. Echter dit heeft slechts tijdelijk effect! Om een riet te knippen moet het goed nat zijn. Knip slechts kleine randjes (0,5 mm) tegelijk en test. Uiteindelijk kun je er niet veel meer dan anderhalve millimeter afknippen. Eventueel kun je de ronding van de tip bijvijlen zodat het beter bij de tip van het mondstuk past (van buiten naar binnen vijlen met een nagelvijltje).

Wat kun je doen met rieten die niet lekker spelen? Probeer het riet toch eerst een tijdje (inspelen dus), want het karakter van een riet verandert vooral in het begin. Vaak wordt het soepeler. Blijft het riet nukken vertonen dan is het vaak "uit balans". Er zitten stugge plekken in of het riet is bijvoorbeeld aan een kant te stijf. Soms kun je dit zien als je het riet tegen het licht houdt. Vaak is de linkerkant dikker dan de rechterkant. Door de stugge of stijve plekken bij te schuren kun je dit soms corrigeren, maar het is een kunst apart! Voor dit schuurwerk kun je het beste schuurbies gebruiken. Het kan ook met waterproof schuurpapier met een fijne korrel no. 400-600. Altijd nat schuren. Het meeste effect heb je aan de zijkant van het riet op ongeveer een tot 1 cm vanaf de tip. Altijd naar de tip toe schuren. Het dunne voorste gedeelte van de tip kun je beter met rust laten. Ook van het hart van het riet (de V vorm) kun je maar beter afblijven: dit is de ruggengraat van het riet. Deze bepaalt de sterkte van het riet. Alleen als het riet domweg te zwaar voor je is, kun je er heel voorzichtig iets van af halen. Hoe dunner de bovenkant van het riet, hoe donkerder de toon. Om lage tonen beter te laten aanspreken: het riet aan de zijkanten iets dunner maken. Hoe zwaarder het riet, hoe gemakkelijker de hoge tonen aanspreken. Bij een piepend riet is meestal één van de zijkanten te dun.

Een rietje gaat twee tot vier weken mee als je er dagelijks op speelt. Je kunt de levensduur verlengen door niet te lang achter elkaar op hetzelfde rietje te spelen en nieuwe rietjes eerst in te spelen.

Er bestaan ook kunststof rieten: deze zijn constant van kwaliteit en gaan langer mee en je hoeft ze niet eerst nat te maken. Kunststof rieten klinken wat scherper en harder en zijn een stuk duurder.

Grofweg zijn er twee soorten rieten:

- Amerikaanse rieten (Rico, Frederick L. Hemke, La Voz). Deze zijn soepel (zijn in het midden dunner), hebben een dikkere tip en worden veel gebruikt in de lichte muziek voor een steviger geluid

- Franse rieten (Vandoren, Selmer, Buffet Crampon). Deze zijn stugger en hebben een dunnere tip. Zij worden veel gebruikt in de klassieke muziek.

Rietjes zijn altijd genummerd. Het nummer zegt niets over de dikte, maar over de buigzaamheid. Hoe stugger het riet, hoe hoger het nummer. Stuggere rieten zijn 'zwaarder' dat wil zeggen het is zwaarder blazen. Een goede speler kan op een zwaarder riet harder spelen met een 'dikker' en warmer geluid en ze gaan langer mee. Mondstukken met een kleine tipopening vragen om zwaardere rieten. Elk merk hanteert zijn eigen nummering:

Vandoren vergelijkingstabel van rietsterktenVandoren vergelijkingstabel van rietsterkten

Dubbelrieten

De hobo en de fagot zijn dubbelriet instrumenten. Het riet bestaat uit twee lichtgebogen rietbladen die met garen rond een stiftje bijeen worden gehouden. Gewoonlijk zit hier nog een koperdraadje omheen. De stift is een metalen (koperen) pijpje, gedeeltelijk met een kurklaagje. Het riet is erg kwetsbaar, kan bijvoorbeeld opeens barsten tijdens een concert.

Dubbelriet

Een kort stukje gedroogd bamboe wordt in drieën gesplitst (a); vervolgens wordt één stukje uitgestoken en op de juiste afmetingen gesneden, en dubbel gebogen (b); daarna worden ze op de stift gebonden (c); tot slot wordt de top er afgesneden. De afzonderlijke bladen worden dan geschraapt tot ze heel erg dun zijn, zodat ze kunnen trillen (d). Een tijdrovend, secuur werkje.

Bijna iedere professionele hoboïst en fagottist snijdt zijn riet zelf en het riet wordt naar persoonlijke smaak aangepast en gevormd.

hobo met rieten

Voor een fagotriet wordt het riet dubbel geplooid en worden er fijne inkepingen gemaakt aan de achterkant. Door deze inkepingen kan het riet achteraan rond gemaakt worden, zodat het op de S-bocht past. De rietbladen worden bij elkaar gehouden met ijzerdraad en om het luchtdicht te maken wordt het achterste eind met nagellak, garen of rubber bedekt.  

Pin It